Google nhìn thấy Internet như thế nào? Góc nhìn khác với con người

Chúng ta đã đi cùng Google được hai hành trình rồi.

Gọi mãi là “Google” nghe cũng hơi xa cách.

Trong khi ngày nào anh ấy cũng chạy khắp Internet, ghé hết nhà này đến nhà khác, ghi chép đủ thứ rồi còn quay về giúp chúng ta tìm đường.

Thôi thì từ hôm nay, cho phép chúng ta gọi Google bằng một cái tên gần gũi hơn:

Anh Gồ.

Anh Gồ không phải một con người thật.

Đó chỉ là cái tên chúng ta dành cho Google trong hành trình này, để những câu chuyện phía trước dễ hình dung hơn.

Và hôm nay, có một chuyện rất thú vị.

Chúng ta sẽ thử đứng bên cạnh Anh Gồ…

…và nhìn Internet bằng đôi mắt của anh ấy.

Cùng nhìn một căn nhà, nhưng mỗi người thấy một thứ

Hãy tưởng tượng trước mặt chúng ta là một quán cà phê rất đẹp.

Bạn bước vào.

Điều đầu tiên bạn cảm nhận có thể là ánh đèn vàng ấm áp.

Mùi cà phê vừa rang.

Một bản nhạc nhẹ đang phát đâu đó.

Chiếc bàn gỗ cạnh cửa sổ.

Mấy chậu cây xanh được đặt rất vừa mắt.

Bạn ngồi xuống một lúc rồi nghĩ:

“Quán này dễ chịu thật.”

Bây giờ đến lượt Anh Gồ bước vào.

Anh ấy cũng có thể tiếp nhận rất nhiều thứ trong căn nhà ấy.

Nhưng cách anh ấy hiểu nó không giống chúng ta.

Anh Gồ không ngồi xuống uống một ly cà phê.

Không cảm thấy chiếc ghế có êm hay không.

Không thấy lòng mình dịu xuống vì bản nhạc đang phát.

Điều anh ấy cần biết là:

Nơi này là gì?

Nó đang nói về điều gì?

Bên trong có những khu vực nào?

Các khu vực ấy liên quan với nhau ra sao?

Nếu có người cần thứ gì đó, nơi này có phải chỗ nên giới thiệu không?

Đó là khác biệt đầu tiên.

Con người thường bắt đầu bằng cảm nhận.

Anh Gồ phải bắt đầu bằng việc tìm cách hiểu.

Một website rất đẹp chưa chắc đã dễ hiểu

Chúng ta quay lại thành phố Internet.

Anh Gồ dừng trước một căn nhà rất đẹp.

Mặt tiền bằng kính.

Cửa tự động.

Đèn sáng lung linh.

Bên ngoài có cả một màn hình lớn chạy những hình ảnh rất bắt mắt.

Người đi ngang qua đều phải ngoái nhìn.

Nhưng khi Anh Gồ bước vào…

Anh đứng lại.

Không biết nên đi đâu.

Căn phòng đầu tiên không có tên.

Ba cánh cửa phía trước giống hệt nhau.

Một hành lang dẫn vòng trở lại chỗ cũ.

Cầu thang lên tầng hai nằm khuất phía sau một bức tường.

Có rất nhiều thứ đẹp.

Nhưng chẳng ai nói cho anh biết:

“Phòng này dùng để làm gì?”

“Muốn tìm món đồ kia thì đi đâu?”

“Căn phòng nào quan trọng nhất?”

Anh Gồ có thể tiếp tục tìm hiểu.

Nhưng anh sẽ mất nhiều công sức hơn.

Bây giờ chúng ta sang căn nhà bên cạnh.

Không hào nhoáng bằng.

Nhưng ngay cửa có một tấm biển rõ ràng.

Phòng khách ở đây.

Khu trưng bày ở kia.

Cầu thang dẫn lên tầng hai.

Mỗi căn phòng đều có tên.

Giữa các phòng có những lối đi hợp lý.

Chỉ vài phút, Anh Gồ đã hình dung được gần như toàn bộ căn nhà.

Căn nhà thứ nhất có thể đẹp hơn.

Nhưng căn nhà thứ hai lại dễ hiểu hơn.

Anh Gồ đọc những tấm biển

Bây giờ hãy tưởng tượng bạn bước vào một siêu thị rất lớn.

Nếu không có bảng chỉ dẫn, việc tìm một chai nước mắm có thể biến thành một chuyến phiêu lưu.

Nhưng nếu trên cao có những tấm bảng:

Thực phẩm.

Đồ uống.

Gia vị.

Đồ gia dụng.

Chúng ta gần như biết phải đi đâu ngay lập tức.

Website cũng vậy.

Khi Anh Gồ bước vào một trang, anh tìm những dấu hiệu giúp mình hiểu:

Đâu là chủ đề chính.

Đâu là phần lớn.

Đâu là phần nhỏ nằm bên trong.

Nội dung nào đang được nói tới.

Những nội dung nào có liên quan với nhau.

Chúng ta nhìn thấy một tiêu đề lớn và hiểu:

“À, bài này đang nói về cách chọn đèn cho phòng khách.”

Anh Gồ cũng cần những dấu hiệu rõ ràng như vậy để hiểu nội dung.

Trong thế giới làm website, những tấm biển ấy có nhiều tên gọi kỹ thuật.

Nhưng chúng ta chưa cần nhớ chúng.

Chỉ cần nhớ một điều:

Nếu muốn một người khách hiểu căn nhà, hãy đặt biển chỉ đường rõ ràng.

Anh Gồ cũng vậy.

Rồi Anh Gồ bắt đầu đi qua những cánh cửa

Hiểu được căn phòng đầu tiên vẫn chưa đủ.

Anh Gồ nhìn thấy một cánh cửa.

Anh mở ra.

Phía sau là một căn phòng khác.

Trong căn phòng ấy lại có hai cánh cửa nữa.

Một cánh dẫn đến khu trưng bày.

Một cánh dẫn đến kho tài liệu.

Anh tiếp tục đi.

Cứ như vậy, từng căn phòng của ngôi nhà dần hiện ra.

Đó cũng là một trong những cách Anh Gồ khám phá website.

Một trang dẫn sang một trang khác.

Một bài viết dẫn đến một bài viết liên quan.

Một danh mục dẫn tới những sản phẩm nằm bên trong.

Mỗi đường dẫn giống như một cánh cửa.

Càng có những cánh cửa rõ ràng và hợp lý, Anh Gồ càng dễ hiểu ngôi nhà được tổ chức như thế nào.

Nhưng đôi khi…

Anh bước vào một căn phòng.

Không còn cửa nào nữa.

Không biết quay sang đâu.

Căn phòng ấy giống như bị tách khỏi phần còn lại của ngôi nhà.

Nếu không có con đường khác dẫn tới, có khi Anh Gồ rất khó tìm thấy nó ngay từ đầu.

Có những căn phòng rất quan trọng

Trong một ngôi nhà, không phải căn phòng nào cũng đóng vai trò giống nhau.

Có phòng khách.

Có phòng ngủ.

Có nhà kho.

Có căn phòng nhỏ chỉ để chứa vài món đồ ít dùng.

Website cũng vậy.

Có những trang nằm ngay gần cửa chính.

Từ nhiều nơi trong website đều có đường dẫn đến.

Có những trang lại nằm rất sâu.

Phải đi qua ba, bốn, năm cánh cửa mới tới.

Khi nhìn vào cách một ngôi nhà được tổ chức, Anh Gồ dần có thể hình dung:

Chủ nhà đang coi điều gì là quan trọng.

Phần nào thuộc về phần nào.

Những căn phòng nào thường đi cùng nhau.

Và cả căn nhà này chủ yếu đang nói về chuyện gì.

Có một điều thú vị ở đây.

Chúng ta không nhất thiết phải đứng trước mặt Anh Gồ rồi nói:

“Trang này của tôi rất quan trọng nhé!”

Cách chúng ta xây ngôi nhà đã tự kể một phần câu chuyện đó rồi.

Anh Gồ còn đọc cả những gì nằm trong phòng

Đến đây, nếu chỉ nghĩ Anh Gồ nhìn cấu trúc website thì vẫn chưa đủ.

Anh còn phải xem bên trong mỗi căn phòng có gì.

Một trang có thể có:

Chữ.

Hình ảnh.

Video.

Bảng biểu.

Nút bấm.

Những đường dẫn.

Và rất nhiều thứ khác.

Công nghệ của Google ngày nay đã tiến rất xa.

Anh Gồ có thể xử lý và hiểu nhiều dạng nội dung hơn chúng ta tưởng.

Anh có thể dựng lại một trang web để xem nó hoạt động.

Có thể tìm hiểu hình ảnh.

Có thể nhận ra nhiều mối quan hệ trong nội dung.

Nhưng có một nguyên tắc vẫn rất đơn giản:

Càng trình bày rõ ràng, càng dễ hiểu đúng.

Hãy tưởng tượng hai căn phòng.

Căn phòng thứ nhất có một chiếc hộp.

Không nhãn.

Không lời giải thích.

Không ai biết bên trong là gì.

Căn phòng thứ hai cũng có chiếc hộp ấy.

Nhưng bên cạnh có thông tin rõ ràng về thứ đang được cất giữ.

Với con người hay với Anh Gồ, căn phòng thứ hai vẫn dễ hiểu hơn.

Anh Gồ không chỉ nhìn một trang riêng lẻ

Đây là chỗ mọi thứ bắt đầu thú vị hơn.

Giả sử chúng ta có một website về đèn trang trí.

Trong đó có một bài nói về đèn phòng khách.

Nếu chỉ nhìn riêng bài viết ấy, Anh Gồ có thể hiểu nó đang nói về đèn phòng khách.

Nhưng rồi anh mở cánh cửa bên cạnh.

Một bài về cách chọn nhiệt độ màu.

Đi tiếp.

Một bài về đèn thả.

Đi tiếp nữa.

Một danh mục đèn phòng khách.

Rồi một bài hướng dẫn bố trí ánh sáng.

Những căn phòng bắt đầu kể cùng một câu chuyện.

Từng trang riêng lẻ không còn đứng một mình.

Chúng tạo thành một khu phố.

Và từ khu phố ấy, Anh Gồ hiểu thêm rất nhiều về toàn bộ website.

Đây là lý do một website không chỉ là tập hợp của những bài viết đặt cạnh nhau.

Nó giống một ngôi nhà lớn.

Hoặc rộng hơn nữa…

Một khu phố có quy hoạch.

Nếu căn nhà quá lộn xộn thì sao?

Chúng ta thử làm khó Anh Gồ một chút.

Đặt biển “Nhà bếp” trước phòng ngủ.

Đặt “Phòng khách” ngoài sân.

Làm năm cánh cửa khác nhau cùng dẫn vào một căn phòng.

Đặt một căn phòng quan trọng nhất ở cuối một hành lang bí mật.

Rồi xây thêm vài căn phòng giống hệt nhau.

Sau đó hỏi:

“Anh hiểu nhà tôi chưa?”

Chắc Anh Gồ cũng muốn xin… nghỉ phép một hôm.

Không phải anh không đủ thông minh.

Mà vì chính căn nhà đang gửi những tín hiệu không rõ ràng.

Website cũng vậy.

Khi cấu trúc rối.

Khi nội dung lặp lại.

Khi tên gọi không nói đúng thứ bên trong.

Khi những phần quan trọng bị giấu quá sâu.

Anh Gồ phải mất nhiều công sức hơn để hiểu.

Và càng phải đoán nhiều, khả năng hiểu sai càng lớn.

Vậy có phải chỉ cần làm website cho Anh Gồ?

Không.

Đây mới là điều chúng ta phải nhớ thật kỹ.

Nếu vì muốn Anh Gồ dễ hiểu mà biến website thành một căn nhà khô khan, khó chịu với con người thì chúng ta lại đi sang một cực khác.

Một website tốt không cần lựa chọn giữa:

Con người

và

Google.

Nó có thể làm tốt cho cả hai.

Con người bước vào và thấy dễ chịu.

Anh Gồ bước vào và hiểu được.

Con người tìm thấy thứ mình cần.

Anh Gồ cũng biết thứ đó nằm ở đâu.

Con người hiểu căn phòng này nói về chuyện gì.

Anh Gồ cũng nhận được những dấu hiệu đủ rõ để hiểu điều tương tự.

Đẹp và dễ hiểu không phải hai kẻ thù.

Một ngôi nhà tốt hoàn toàn có thể có cả hai.

À… hóa ra vấn đề không phải Google có “nhìn thấy” website hay không

Đến đây, có lẽ chúng ta đã có thể sửa lại câu hỏi ban đầu.

Không phải:

“Google có nhìn thấy website của mình không?”

Mà nên hỏi:

“Những gì Anh Gồ tìm thấy có đủ rõ để anh ấy hiểu đúng không?”

Đó là hai chuyện rất khác nhau.

Anh Gồ có thể bước vào căn nhà.

Nhưng chưa chắc hiểu ngay căn nhà dùng để làm gì.

Anh có thể tìm thấy một căn phòng.

Nhưng chưa chắc biết căn phòng ấy quan trọng ra sao.

Anh có thể đọc được rất nhiều thứ.

Nhưng nếu những thứ ấy được sắp xếp lộn xộn, anh vẫn phải tự ghép chúng lại.

À…

Hóa ra làm một website dễ hiểu với Google không phải là tìm cách “nói chuyện với máy móc”.

Nó gần giống việc xây một căn nhà tử tế.

Có biển tên rõ ràng.

Có phòng ốc hợp lý.

Có đường đi thông suốt.

Và thứ gì quan trọng thì đừng giấu nó trong một căn phòng không ai tìm thấy.

Hành trang người đồng hành

• Con người và Google không trải nghiệm một website theo cùng một cách.
• Anh Gồ cần những dấu hiệu rõ ràng để hiểu một trang đang nói về điều gì.
• Cấu trúc website giống như cách các phòng trong một ngôi nhà được sắp xếp.
• Những đường dẫn giữa các trang giống như cửa và hành lang giúp Anh Gồ tiếp tục khám phá.
• Một website đẹp chưa chắc đã dễ hiểu, nhưng một website hoàn toàn có thể vừa đẹp với con người vừa rõ ràng với Google.

Điều mang theo sau hành trình hôm nay:

Một website tốt không chỉ cần được nhìn thấy. Nó cần được hiểu đúng.

Chúng ta tiếp tục nhé…

Ba hành trình vừa qua đã giúp chúng ta biết khá nhiều về Anh Gồ.

Anh đi khắp Internet.

Anh tìm những ngôi nhà mới.

Anh lần theo các con đường.

Anh cố gắng hiểu bên trong mỗi nơi có gì.

Nhưng có một câu hỏi quan trọng hơn tất cả vẫn chưa được trả lời.

Anh Gồ làm từng ấy việc để giúp ai?

Giúp chủ website?

Giúp người viết bài?

Giúp những cửa hàng muốn bán sản phẩm?

Hay có một người khác mà Anh Gồ quan tâm hơn tất cả?

Ở hành trình tiếp theo, chúng ta sẽ tìm ra người mà Anh Gồ thực sự đang cố gắng phục vụ.

Tiếp tục

Hành trình 4: Giữa hàng triệu website, Google đang đứng về phía ai?